Zaman Nedir ? Bir Boyut Mu Yoksa Koca Bir Hiçlik Mi ?

0
99
Zaman Nedir ? Bir Boyut Mu Yoksa Koca Bir Hiçlik Mi ?

Son dönemde Arrival filmi ile tekrar gündeme gelen “zaman” nedir sorusuna cevap arayacağız -Eğer bulabilirsek- bu yazımda.

Öncelikle zaman denildiğinde aklımıza gelen genelde bir duvar saati yada kol saatinin üzerinde birbirini kovalayan akrep, yelkovan ve saniye gelir. Tabi burada hangisinin hangisini kovaladığı da sorgulanabilir. Zamanı göreceli yapan belkide basit bir akrep, yelkovan paradoksudur. Biz konumuza dönecek olursak öncelikle insanlar şu soruyu sormalı 1 günü, 24 saat yapan ne ? Bu sorunun okulda öğretilen cevabı basit dünyanın kendi ekseni etrafında dönmesi bla bla…

Peki neden 6 saat değil de 24 saat ? işi biraz daha özele indirgeyelim örneğin 1 saniye dediğimiz kavram nedir ? herkesin 1 saniyesi aynı mıdır ? şu an bunu okurken dünya kendi ekseni etrafında saatte 1670 Km hızla döndüğünü düşünürsek  1 saniye bunun neresinde ? Beynimize zaman nedir diye sorduğumuzda sonsuz sorular zinciri beynimizin içinde dolaşıyor sanki… Ben zamana bir boyut yada birim olarak bakmak istemiyorum günlük hayatta. Zaman dünya kendi ekseni etrafında dönüşünü gerçekleştirirken bizim bu dönüşü parçalara bölüp verimli şekilde kullanmamıza yardım eden bir araçtır.

Zaman Nedir ? Bir Boyut Mu Yoksa Koca Bir Hiçlik Mi ?

Zaman bir boyut mudur ? Sorununa cevap aramak gerekirse burada epey bir bilimsel araştırma gerekmekte. Bir astrofizikçi yada kuramsal fizikçi değilim ancak uzay-zaman olgusundan ve zamanın bükülmesinden rahatça bahsedebilirim. Her ne kadar okullarımızda öğretilmese de uzay zaman denilen şey aslında hayatın ta kendisini oluşturmakta. Bir çoğumuz gezegenimizin, güneşin çekim etkisiyle boşlukta döndüğünü düşünürdük. Einstein’a kadar… Bilim insanları da büyük oranda böyle düşünüyordu neyse ki bilim yine kendini eleştirerek bu düşünceye farklı bir bakış açısı getirdi.

Einstein aslında bize uzay-zaman dediğimiz şeyin ne olduğunu öğretti. Uzay dediğimiz kavramın, zaman dediğimiz kavramdan ayrılamayacağını ikisinin birlikte olduğunu söyledi. Basitçe özetlemek gerekirse tüm güneş sistemi ve galaksimiz sadece uzayın içinde değil, uzay – zaman dediğimiz boşluğun içinde duruyor. Biraz önceye dönecek olursak güneşin kütlesi o kadar ağır ki uzay- zaman dediğimiz olguyu büküyor buda demek oluyor ki zaman dediğimiz kavram da bükülüyor. Anlamasının oldukça zor ve soyut olduğunun farkındayım zira hala cevap aranan bir çok soru var.. Neyse ki dünyada hala bilim yapan bir çok insan var ve bunların cevapları elbet bulunacak.

Zaman Nedir ? Bir Boyut Mu Yoksa Koca Bir Hiçlik Mi ?

Uzay – Zamanın bükülmesinden bahsettik bu ne demek oluyor diyebilirsiniz, bu sorulması gereken doğru bir soru öncelikle size basit bir örnekle anlatacağım. Bir daireyi düşünün ve onu tam ortasından ikiye ayırın (eğer düşünemediyseniz bir lavaboyu da hayal edebilirsiniz) hepimiz çocukken misket oynamışızdır en azından yaşı 23’den küçük herkes oynamıştır. Biz misketi belirli bir hızla lavaboda çevirirsek, misketin hızı yavaşladıkça lavabonun merkezine doğru düşer. eğer misketin hızı sabitse asla lavabonun giderine düşmez. Gezegenimiz de aynı bu şekilde güneş etrafında dönüyor, güneş uzay-zamanı büküyor ve gezegenimizin dönüş hızı yeterli olduğu için güneşe doğru düşmüyoruz. Aklınıza “gezegenimizin hızı yavaşlarsa düşer miyiz ?” sorusu gelebilir evet düşeriz…

Zaman kavramına dönelim tekrar zamanın nerede nasıl ne şekilde işlediğini anlamak ve anlatmak oldukça güç  az öne Güneşin, uzay-zamanı büktüğünden bahsetmiştik işte bu eğri zamanı da etkiliyor örneğin bir karadeliği ele alalım; karadelik o kadar yoğun kütleli ki uzayı oldukça fazla büküyor ve buradaki eğim neredeyse zamanı göreceli olarak durduruyor. Bu noktada Einstein’ın genel ve özel görelelik teorilerini bilmek gerekiyor. Bunu en basit haliyle özetlemeye çalışırsam zamanın sizin açınızdan, başkasına göre ve kendinize göre akması diyebiliriz. Bu durum da zaman kavramını anlamayı oldukça güçleştiriyor.

Zaman Nedir ? Bir Boyut Mu Yoksa Koca Bir Hiçlik Mi ?

Einstein zamanın doğrusal olduğunu ancak bir cisim ışık hızında yol alırsa bu doğrusallığın bükülebileceğini söylemiştir. Zamanın göreceliğini ele alırsak uzayda ışık yıllarından bahsederiz bir cisim ışık hızında giderse -saniyede yaklaşık 300.000 km- zaman o cisim için, bizim açımızdan durmuş gibidir. Gözlerimiz fotonları algılar ve ona göre nesneleri anlamlandırır, konaktaki saat kulesine baktığımızı hayal edelim saatin kaç olduğunu ve zamanın geçtiğini anlayabiliyoruz saat 12.00.00 Bunu yaparken saat kulesinden dönen saniyede 300.000 km hızla yol alan fotonların gözümüze girmesi gerekiyor ve beynimiz bize anlamlı bir veri çıkarıyor. Şimdi biraz hayal edelim saat kulesinin fotonları bize saniyede 300.000 km ile geliyor peki biz onlardan saniyede 300.000 km hızla uzaklaşırsak ve saat kulesine bakarsak ne olur ? zaman durmuş gibidir değil mi ? çünkü oradan gelen fotonlar artık bize yetişemiyor yani saat sürekli 12.00.00… Kafanızın iyice karıştığının farkındayım o zaman biraz daha devam edelim peki biz saniyede 600.000 km ile ilerlersek ne olur? bir saniye önce saat kulesinden yola çıkmış olan fotona gitmiş oluruz. Gözümüze 1 saniye önce çıkan foton girecek ve beynimiz saatin 11.59.59 olduğunu bize söyleyecektir. Biraz önce hayalinizde dahi de olsa zaman yolcusu oldunuz. Einstein’de bunu yapmıştı.

Zaman Nedir ? Bir Boyut Mu Yoksa Koca Bir Hiçlik Mi ?

Yazımı kısaca özetlemem gerekirse zaman kavramı tamamen algılarımızdan ibaret olduğuna inanıyorum ve hayatı nasıl anlamlandırdığımıza bağlı. Son olarak Einstein’in çok sevdiğim bir sözü olan “gelecek için endişelenmiyorum o yeterince hızlı geliyor” sözü ve yazımı özetleyen aynı zamanda üzerinde uzunca süre düşünülmesi gereken felsefik bir sözle noktalamak istiyorum “Tüm zamanlar, aynı zaman içindedir” 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here